Terug
Digitale galerij

Batseba met de brief van koning David, 1654

Vorige / volgende:

Dit is één van de topwerken van het Franse Louvre. We zien een jonge schoonheid die zich baadt. Naakt. Ze heeft net een brief gelezen en is in dubio. Moet ze ingaan op het bevel van de koning om met hem de nacht door te brengen of haar man trouw blijven?

Als je als kunstenaar drama wilt laten zien, zoek je normaal gesproken grote gebaren. Verschikt opkijken, zwaaien met je armen, beweging, theater. Dat verwachten we als kijker. Maar wat moet je met een strijd die van binnen zit? Hoe laat je puur menselijke twijfel zien? Rembrandt stond voor die vragen. Hij schilderde het beslissende moment in het leven van deze in zichzelf gekeerde, prachtige badderende vrouw.


Op een andere manier verteld

Waarschijnlijk heeft Rembrandt zijn geliefde Hendrickje Stoffels gebruikt als model. Opvallend is dat Rembrandt haar aardse, natuurlijke schoonheid laat zien. Hij photoshopt haar niet, zouden we nu zeggen, maar laat haar natuurlijke schoonheid zien. Rembrandt schilderde vaak scènes uit de Bijbel. Bijzonder is dat hij, vooral later in zijn leven, andere composities en andere momenten uit het Bijbelverhaal koos dan gebruikelijk was. Hij dacht als een regisseur hoe je een verhaal zo mooi en pakkend mogelijk kan vertellen. En daarvoor gebruikte hij opvallende moderne technieken om ons als kijkers in het verhaal te trekken. 

Klik om in te zoomen
Naar bed met de koning

Het verhaal achter dit schilderij is afkomstig uit het Oude Testament. Terwijl de soldaten van koning David het land Israël met hart en ziel verdedigen tegen de vijand, bespiedt de koning vanaf het dak van zijn paleis in Jeruzalem een badende vrouw. Het is Batseba, de beeldschone echtgenote van Uria, de bevelhebber in het leger van de koning. Rembrandt schildert het moment dat Batseba net de brief gelezen heeft waarin de koning haar beveelt naar het paleis te komen, om daar de nacht met hem door te brengen. Ze zal gehoorzamen, naar het paleis gaan en zwanger worden.


Overspel verdoezelen

Om het overspel te verdoezelen laat de koning zijn bevelhebber, de echtgenoot van zijn minnares, snel naar huis komen. Maar het loopt niet zoals de koning het wenste. De bevelhebber is trouw aan zijn manschappen, weigert bij zijn vrouw naar binnen te gaan en slaapt voor de deur van zijn huis. Het plan is mislukt, het overspel dreigt zo ontdekt te worden. De enige oplossing die koning David dan nog kan bedenken is Uria naar het front te sturen, waar hij zal sneuvelen. Een zeer wrede daad van de koning, toegebracht aan een trouwe en heldhaftige onderdaan. Batseba treurt lange tijd om de dood van haar man, maar besluit uiteindelijk te trouwen met de koning.

Innerlijke strijd speelt zich af van binnen. Hoe schilder je dat?

Aardse schoonheid

In een verduisterde ruimte worden Batseba’s voeten gewassen door een dienstmeid. Een zuil op de achtergrond suggereert een bouwwerk, waarschijnlijk het paleis van koning David. De focus legt Rembrandt op het lichaam en de blik van Batseba. We zien Batseba in gepeins verzonken, in zichzelf gekeerd, in zielennood. Moet ze gehoor geven aan het bevel van de koning of moet ze haar man trouw blijven?

  • Brief van de koning

    In de brief heeft Batseba het bevel gekregen naar het paleis van de koning te komen. Moet ze gehoorzamen of trouw blijven aan haar man?

  • Onweerstaanbaar lichaam

    Een vrouw die in de Nederlandse kunst van Rembrandts tijd altijd werd afgebeeld als een gewillige vrouw met onweerstaanbaar lichaam. Rembrandt maakte er iets anders van.

  • Rubens

    Normaal gesproken wordt dit verhaal verteld door Batseba te laten schrikken, zoals op dit werk van Rubens (rechts) is te zien. Rembrandt laat de innerlijke strijd van de vrouw zien.

Röntgenfoto

Op een röntgenfoto van het schilderij is te zien dat Rembrandt Batseba aanvankelijk met geheven hoofd en met een geschrokken gezicht heeft willen afbeelden. Uiteindelijk besluit hij dat juist niet te doen. Hij kiest ervoor haar zielsconflict uit te drukken door haar een kalme, in gedachten verzonken houding te geven. Het is de innerlijke strijd die nauwelijks zichtbaar is, waardoor het schilderij nog steeds zo modern overkomt. Dat is precies wat goede acteurs ook kunnen, diepe emoties laten zien, zonder dat het van het beeld af spat. Op zo’n manier dat je als kijker het verhaal zelf kunt invullen en afmaken. 

Over het schilderij

  • Batseba met de brief van koning David (1654)
  • Canvas 142 x 142 cm
  • Musée du Louvre, Parijs
Vorige / volgende: