Terug
Digitale galerij

Familieportret, ca. 1665

Vorige / volgende:

Het Familieportret (ca. 1665) hangt gewoonlijk in het Duitse Braunschweig. Sinds 1956 heeft het niet meer gereisd. Speciaal voor deze tentoonstelling is het voor één keer te zien in het Rijksmuseum.

In de laatste fase van zijn carrière leek Rembrandt zich niets meer aan te trekken van mode en conventies. Terwijl zijn voormalige leerlingen al lang waren overgestapt op een gladde schilderstijl, deed Rembrandt er nog een tandje bij: hij boetseerde, kraste en plamuurde er op los. Hij maakte opvallend tedere schilderijen van mensen die zichtbaar van elkaar hielden. Nooit eerder in de kunstgeschiedenis gingen intimiteit en liefde zo goed samen met grove verfklodders en brute plamuurstreken. Niet alleen vallen wij er nog steeds voor, ook sommige tijdgenoten hielden van dit gedurfde late werk van de oude meester.


Familie in exotisch uitdossing

Dit werk onderscheidt zich niet door de voorstelling: een familie afgebeeld in een historische of exotische uitdossing. Dat deden wel schilders in die tijd. Maar de late Rembrandt overtreft met zijn schilderij alle andere familieportretten door de warmte die je voelt  tussen de geportretteerden. De baby die de boezem van zijn moeder aanraakt, vertedert ons. Om de impact van dit tedere gebaar te benadrukken bedacht Rembrandt een openvallende blouse, zodat de hand van het jongetje contact heeft met zijn moeders huid.

Klik om in te zoomen
Een uniek samenzijn

Voor de tentoonstelling is gekozen voor de beste werken wereldwijd, 37 schilderijen. In Amsterdam zijn zelfs vier stukken meer te zien dan bij de recente tentoonstelling van de National Gallery in Londen. Drie van deze werken komen uit Duitse collecties. Zoals dit familieportret uit Braunschweig dat de afgelopen 60 jaar niet meer gereisd heeft. Het komt uit dezelfde tijd als het beroemde Het Joodse bruidje (ca. 1665). Er is een aantal opvallende overeenkomsten te zien. Bij het Familieportret (ca. 1665) is de vrouw op eenzelfde liefdevolle manier afgebeeld als in Het Joodse bruidje, ook is dezelfde grove techniek gebruikt. In het Rijksmuseum hangen de werken tijdens de tentoonstelling dan ook naast elkaar.

Metselaarstroffel

Rembrandt werkte aan het eind van zijn carrière in grove streken, in dikke verf. Vanaf begin jaren 50, als Rembrandt half 40 is, wordt het zelfs zijn handelsmerk. Een schrijver die de levens van Hollandse schilders in de 17e eeuw in kaart heeft gebracht, schreef zo’n 50 jaar na de dood van Rembrandt nogal denigrerend over zijn late schilderstijl. Als je van dichtbij kijkt, zo schreef hij, dan lijkt het wel alsof Rembrandt de verf met een metselaarstroffel heeft aangebracht. En soms is dat ook zo.

Rembrandt experimenteerde al vroeg in zijn carrière met allerlei technieken, zoals het boetseren met verf. Bij de late Rembrandt wordt het zijn handelsmerk

Geleerd van Lievens

Toen Rembrandt jonger was, experimenteerde hij al met nieuwe technieken: hij kraste in zijn schilderijen en boetseerde met zijn verf. Hiermee bereikte hij het driedimensionale effect dat hij zocht, vooral bij het schilderen van kleding en gewaden. Waarschijnlijk heeft Rembrandt deze techniek geleerd van zijn Leidse ateliergenoot Jan Lievens. 

  • Vertedering

    Rembrandt combineerde op een wonderlijke manier vertedering en dikke klodders verf.

  • De mouw

    Veraf is het een zorgvuldig geschilderde stofuitdrukking, van dichtbij lijkt het modder.

  • Techniek

    Boetseren met verf leerde Rembrandt ooit van zijn vroegere ateliergenoot Jan Lievens

Driftig gebruik van paletmes

Ook bij het schilderen van het Familieportret (ca. 1665) maakte Rembrandt veelvuldig gebruik van het paletmes. Dit is een techniek die Rembrandt heeft uitgevonden. Normaal werd het paletmes in het atelier gebruikt om verf te mengen, maar natuurlijk niet om mee te schilderen. Rembrandt deed dat wel: in het Familieportret zie je dat hij het paletmes gebruikt.

Tijdens de tentoonstelling hangen Het Joodse bruidje en het Familieportret naast elkaar. Bij beide werken is dezelfde grove techniek gebruikt.
Nog steeds gewild

Het Familieportret is een revolutionair werk dat geschilderd is in een tijd dat juist een gladde stijl in de mode was gekomen. Bijna al Rembrandts leerlingen waren toen al lang overstapt naar een meer Vlaamse, elegante en gladdere manier van schilderen. Zo niet Rembrandt, hij deed er in zijn late periode zelfs nog een tandje bij. En hij scoorde met zijn eigenzinnige stijl: de late Rembrandt had een selecte groep liefhebbers bestaande uit vermogende chirurgen, staalmeesters en kooplieden. Dankzij deze schatrijke klanten konden vooruitstrevende werken als Het Joodse bruidje (ca. 1665) geschilderd worden. 

Over het schilderij

  • Familieportret, ca. 1665
  • Olieverf op doek, 126 - 167 cm
  • Herzog Anton Ulrich-Museum, Kunstmuseum des Landes
    Niedersachsen, Braunschweig
Vorige / volgende: